Λατρεία και θέατρο

click here for EnglishND de Paris 2

click here for English

Η ενότητα του Χριστιανικού κόσμου

Ανακεφαλαιώνοντας το πνεύμα και τις τάσεις του Μεσαίωνα, που εξετάζουμε τους τελευταίους μήνες, διαπιστώνουμε πως συνδέονται απόλυτα με τις συνθήκες της κοινωνικής ζωής της εποχής και εξελίσσονται συγχρόνως. Η κοινωνία πλαισιώνεται από την Εκκλησία: η πίστη και η διδασκαλία της εμπνέουν τους πιστούς των οποίων η ζωή ακολουθεί τον ρυθμό της πρακτικής της και των εορτών της. Η γνώση αρχικά συγκεντρώνεται στους άνδρες της Εκκλησίας, τους κληρικούς και όσους εκείνοι μορφώνουν. Τα μοναστήρια, με πολλούς μοναχούς, και με εύρωστη οικονομία, διαφυλάττουν τα πολύτιμα χειρόγραφα που κληροδότησε η αρχαιότητα και αποτελούν τα κέντρα της διανόησης και του πολιτισμού. Ο λαϊκός κόσμος αποτελείται από τους ευγενείς και τους μη-ευγενείς. Οι ευγενείς ζούνε στα κάστρα τους, περιτριγυρισμένοι από τους βασσάλους τους, μάχονται υπέρ ή κατά των γειτόνων τους ή του βασιλιά και σε περιόδους ειρήνης ενθαρρύνουν τις καλές τέχνες. Μεταξύ των ευγενών ξεχωρίζει ένα επίλεκτο σώμα, ένα τάγμα, οι ιππότες. Η ιπποσύνη έχει θρησκευτικό χαρακτήρα και τα μέλη της δεσμεύονται με όρκο. Καθήκον τους  είναι να υπηρετήσουν ένα υψηλό ιδανικό. Οι μη-ευγενείς είναι οι κάτοικοι των πόλεων (bourgeois), οι έμποροι και οι τεχνίτες. Στην ύπαιθρο έχουμε τους χωρικούς. Η γεμάτη μόχθο ταπεινή ζωή τους εμψυχώνεται και χαροποιείται με τις θρησκευτικές γιορτές, τα προσκυνήματα και τις δραματικές παραστάσεις. Αυτοί οι αιώνες της πίστεως οργανώνουν, για τον άνθρωπο τον πλασμένο «κατ’ εικόνα Θεού», τον χριστιανικό κόσμο και θεμελιώνουν έναν πολιτισμό, η πληρώτερη έκφραση του οποίου παραμένουν οι καθεδρικοί ναοί. Ο,τι χρήσιμο υπήρχε για τον άνθρωπο να γνωρίζει, η ιστορία του κόσμου από την δημιουργία του, τα δόγματα της θρησκείας, τα παραδείγματα των αγίων, η ιεραρχία των αρετών, η ποικιλία των επιστημών, των τεχνών και των επαγγελμάτων, τού διδασκόταν μέσω των υαλογραφιών της εκκλησίας ή μέσω των αγαλμάτων στην είσοδο. Οι απλοί, ή αμόρφωτοι, όλοι εκείνοι τους οποίους ονόμαζαν «ο άγιος δήμος του Θεού» (la sainte plèbe de Dieu), μάθαιναν με τα μάτια σχεδόν όλα όσα ήξεραν για την πίστη τους.

Medieval KnightΟπως στην αρχαία Ελλάδα, έτσι και στο Μεσαίωνα, το θέατρο γεννήθηκε από τη λατρεία. Αρχικά από τους διαλόγους Ευαγγελικών σκηνών κατά τις ακολουθίες μέσα στο ναό, κατά τις μεγάλες εορτές (Χριστούγεννα, Μεγάλη Εβδομάδα, Πάσχα).

Επειτα διαμορφώνεται το λειτουργικό δράμα, βγαίνει από το εσωτερικό της εκκλησίας, στην είσοδό της, στην πλατεία, και παίζεται από λαϊκούς ηθοποιούς. Δύο μορφές θρησκευτικού θεάτρου αναπτύσσονται: τα θαύματα και τα μυστήρια. Τα «Θαύματα» θέτουν επί σκηνής επισόδεια από τους βίους των αγίων και της Παρθένου Μαρίας.

Τα «Μυστήρια» αντλούν τα θέματά τους από την Παλαιά Διαθήκη, τα Ευαγγέλια και τις Πράξεις των Αποστόλων. Εμπνέονται κυρίως από τις ευαγγελικές διηγήσεις του  Πάθους του Κυρίου.

Οι παραστάσεις λαμβάνουν χώραν επ’ ευκαιρία θρησκευτικών εορτών ή προς τιμήν ενός σημαντικού επισκέπτη. Ο θίασος αποτελείται από ερασιτέχνες, τους «συναδέλφους», που προέρχονται από όλες τις κοινωνικές τάξεις (τεχνίτες, μαθητές, κληρικούς, πολίτες, ευγενείς). Παίζουν με ρούχα της εποχής τους και στη σκηνή στήνονται, το ένα δίπλα στο άλλο, όλα  τα σκηνικά  για τις διάφορες πράξεις. Η πιο απλή διαμόρφωση είναι η εξής: στο ένα άκρο ο Παράδεισος, στο μέσον η Γη, στο άλλο άκρο η Κόλαση, συμβολισμένη από το ανοιχτό στόμα ενός δράκου.  Οι ηθοποιοί μετακινούνται διαδοχικά από το ένα σκηνικό στο επόμενο. Οι παραστάσεις διαρκούν τρεις ή τέσσερεις μέρες, συχνά ακόμη περισσότερο. Στις μέρες μας συνεχίζεται αυτή η παράδοση όπου αναπαρίστανται τα Αγια Πάθη, στο Οberammergau της Βαυαρίας λ.χ. ή στην πόλη Νancy της Γαλλίας.

Το μοντέρνο ευρωπαϊκό θέατρο έχει τις ρίζες του στα «Μυστήρια» του Μεσαίωνα.

Ξέρετε ότι…

Η λέξη δράμα προέρχεται από το δρω που σημαίνει ενεργώ, ενεργοποιούμαι.

Από τη  Ινδοευρωπαϊκή ρίζα dra- (=εργάζομαι), Λιθουανικά darau (=κάνω, πράττω), Σανσκριτικά dhár-ma (= νόμος, διάταξη).        

Εν αντιθέσει προς το συνώνυμο πράττω, το ρήμα δρω εκφράζει την ιδέα της παρεχόμενης υπηρεσίας, καθώς και της ευθύνης που συνεπάγεται η πραγματοποίησή της.

Στην αρχαία Ελλάδα τα δρώμενα σήμαινε αρχικά δραματοποιημένο ιερό θέαμα, θρησκευτική τελετή, έπειτα θεατρική παράσταση ή άλλο δημόσιο θέαμα.

Η λέξη δράμα με την αρνητική έννοια του θλιβερού γεγονότος οφείλεται στις αρχαίες τραγωδίες.

Στον Μεσαίωνα το λειτουργικό δράμα έχει χαρακτήρα διδακτικό και κατηχητικό, βρίσκεται δηλ. πολύ κοντά στην αρχαϊκή έννοια της λέξης για μία υπεύθυνη παρεχομένη υπηρεσία προς το λαό του Θεού.

κάνετε κλικ εδώ για Αγγλικά

 


One thought on “Λατρεία και θέατρο

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s